مشاور روانشناس تلفنی؛ راهنمای کامل دریافت مشاوره تلفنی روانشناسی

مشاور روانشناس تلفنی چیست و چه تفاوتی با روان‌درمانی دارد؟

وقتی از مشاوره تلفنی روانشناسی صحبت می‌کنیم، منظورمان این است که شما بدون نیاز به رفتن به مطب یا کلینیک، صرفاً با یک تماس صوتی به یک متخصص سلامت روان وصل می‌شوید و دغدغه‌هایتان را با او مطرح می‌کنید. این ارتباط گاهی فقط یک جلسه‌ی کوتاه برای گرفتن راهنمایی فوری است و گاهی هم بخشی از یک مسیر درمانی منظم‌تر که ممکن است چند هفته یا حتی چند ماه طول بکشد.

اما یک نکته را باید روشن کرد: مشاوره تلفنی با روان‌درمانی عمیق و بلندمدت یک چیز نیستند. مشاوره‌های کوتاه‌مدت معمولاً حول یک مسئله‌ی خاص، کاهش علائم آزاردهنده یا کمک به تصمیم‌گیری شکل می‌گیرند؛ در حالی‌که روان‌درمانی بلندمدت دنبال این است که الگوهای فکری و رفتاری ریشه‌دارتر را دگرگون کند. با این حال، جالب است بدانید پژوهش‌ها ثابت کرده‌اند حتی درمان‌های ساختاریافته‌ای مثل درمان شناختی-رفتاری هم می‌توانند از پشت تلفن و با نتایج قابل‌توجهی اجرا شوند؛ مثلاً در درمان اضطراب دوران سالمندی^[۲] یا افسردگی پس از زایمان^[۳] نتایج امیدوارکننده‌ای گزارش شده است.

در خدمات تلفنی سلامت روان، معمولاً با سه نقش متفاوت سر و کار داریم:

• مشاور: بیشتر برای راهنمایی اولیه، گفت‌وگوی حمایتی و دغدغه‌های روزمره کاربرد دارد.
• روانشناس: ارزیابی دقیق‌تری انجام می‌دهد، درمان‌های ساختاریافته مثل CBT را پیش می‌برد و روند درمان را پیگیری می‌کند.
• روانپزشک: زمانی وارد ماجرا می‌شود که نیاز به دارودرمانی باشد یا علائم شدیدتری در میان باشد.

به‌طور کلی این نوع خدمات بیشتر برای مواقعی طراحی شده‌اند که با استرس روزمره دست‌وپنجه نرم می‌کنید، می‌خواهید یک تعارض رابطه‌ای را حل کنید یا در لحظه‌ی یک تصمیم مهم زندگی به کمک نیاز دارید؛ نه اینکه بخواهند جای مراقبت‌های تخصصی و پیچیده‌تر را بگیرند.

مشاوره روانشناسی تلفنی برای چه مشکلاتی مناسب است؟

خوشبختانه طیف وسیعی از مشکلات روزمره، و حتی بخشی از اختلالات بالینی، به‌خوبی از پس تماس تلفنی برمی‌آیند. چند نمونه از موضوعاتی که معمولاً برای این شیوه مناسب شناخته می‌شوند:

• اضطراب، استرس مزمن، نگرانی‌های روزمره و فرسودگی شغلی
• مشکلات ارتباطی، تعارضات زوجین و چالش‌های خانوادگی
• احساس غم، سوگ، افت انگیزه و نیاز به یک حمایت روانی اولیه
• راهنمایی در فرزندپروری و مسائل رفتاری نوجوانان
• ارزیابی اولیه برای این‌که بفهمیم آیا نیاز به درمان حضوری یا ارجاع تخصصی‌تری هست یا نه

شواهد پژوهشی هم این کاربردها را تأیید می‌کنند. برای مثال، در یک کارآزمایی تصادفی‌شده‌ی بزرگ، روان‌درمانی بین‌فردی که پرستاران از طریق تلفن برای افسردگی پس از زایمان ارائه داده بودند، مؤثر از آب درآمد^[۱]. یا مداخلات روانی-اجتماعی تلفنی برای بیماران مبتلا به سرطان و کسانی که از این بیماری جان سالم به در برده‌اند، توانسته پریشانی روانی را کم کند و کیفیت زندگی‌شان را بهتر کند^[۴]. حتی در مسائلی مثل رفتار قمار، مداخلات کوتاه تلفنی کمک کرده رفتار پرخطر کاهش پیدا کند^[۵].

نکته‌ای که ارزش یادآوری دارد این است که مشاوره تلفنی می‌تواند یک نقطه‌ی شروع خوب باشد. اگر در میانه‌ی جلسات مشخص شود که مشکل عمیق‌تر یا پیچیده‌تر از آن چیزی است که در ابتدا به نظر می‌رسید، وظیفه‌ی مشاور این است که شما را به سطح مراقبتی مناسب‌تری ارجاع بدهد.

چه زمانی مشاوره تلفنی کافی نیست؟

مشاوره تلفنی ابزار خوبی است، اما نباید فکر کنیم جای مراقبت اورژانسی یا درمان تخصصی حضوری را در شرایط پرخطر می‌گیرد. در موقعیت‌های زیر، صرف یک تماس تلفنی کافی نیست و باید سریع‌تر و جدی‌تر عمل کرد:

• وجود افکار خودکشی، خودآسیب‌رسانی یا هر نوع قصد آسیب به دیگران
• بحران روانی شدید، حملات پانیک سنگین یا علائمی مثل توهم و هذیان
• خشونت خانگی، کودک‌آزاری یا هر موقعیتی که ایمنی فرد را تهدید می‌کند
• نیاز به مراجعه اورژانسی، ارزیابی روانپزشک یا آغاز یک درمان حضوری منظم

در هر کدام از این شرایط، فرد یا اطرافیانش باید بدون هیچ تأخیری با اورژانس محلی تماس بگیرند یا به نزدیک‌ترین مرکز درمانی مراجعه کنند. مشاوره تلفنی می‌تواند در کنار درمان اصلی نقش یک پشتیبان تکمیلی را بازی کند، اما هیچ‌وقت نباید جای مداخله‌ی فوری در شرایط خطرناک را بگیرد.

مزایا و محدودیت‌های صحبت با روانشناس تلفنی

مثل هر روش دیگری، مشاوره تلفنی هم نقاط قوت خودش را دارد و هم محدودیت‌هایی که باید در نظر گرفت. در جدول زیر این موارد را کنار هم گذاشته‌ایم:

مطالعات مقایسه‌ای نشان می‌دهند که نحوه‌ی ارتباط می‌تواند روی نتیجه‌ی درمان اثر بگذارد. مثلاً در پژوهشی که روان‌درمانی مبتنی بر ویدیوکنفرانس را با نوع متن‌محورش برای افسردگی مقایسه کرده بود، تفاوت‌هایی در میزان بهبود علائم دیده شد^[۶] که یادآور این نکته است که انتخاب کانال ارتباطی مناسب، متناسب با نیاز هر فرد، اهمیت دارد. در کل، کیفیت ارتباط، آرامش فضای اطراف و پایداری اینترنت یا آنتن‌دهی، همگی روی اثربخشی مشاوره تلفنی تأثیر می‌گذارند.

چگونه یک مشاور روانشناس تلفنی معتبر انتخاب کنیم؟

پیش از شروع جلسات، خوب است چند نکته را بررسی کنید تا مطمئن شوید درمانگرِ مناسب و قابل‌اعتمادی پیدا کرده‌اید:

• تحصیلات، شماره نظام روانشناسی و مشاوره یا هر مجوز رسمی دیگری که فعالیت درمانگر را تأیید می‌کند را بررسی کنید.
• ببینید آیا تخصص او با مسئله‌ی شما همخوانی دارد؛ مثلاً روانشناس کودک، مشاور زوج، یا متخصص اضطراب و اعتیاد.
• درباره‌ی رویکرد درمانی‌اش، مدت هر جلسه، هزینه و سیاست لغو یا تغییر نوبت سؤال کنید.
• از نحوه‌ی حفظ محرمانگی اطلاعات شخصی‌تان و امنیت داده‌ها در طول تماس مطمئن شوید.

یک هشدار کوچک هم لازم است: نسبت به وعده‌های عجیب و غیرواقعی هوشیار باشید. هیچ درمانگر مسئولیت‌پذیری، درمان قطعی، فوری یا تضمینی را به شما نمی‌دهد. مسیر بهبود معمولاً گام‌به‌گام پیش می‌رود و به همکاری مستمر بین شما و درمانگر نیاز دارد.

چگونه برای جلسه مشاوره تلفنی آماده شویم؟

کمی آماده‌شدن قبل از تماس می‌تواند کیفیت جلسه را چند پله بالا ببرد. پیشنهاد می‌کنیم:

1. مهم‌ترین دغدغه‌ها، علائم، تقریباً از کی شروع شده و هدفتان از این جلسه چیست را از قبل یادداشت کنید.
2. جایی خصوصی و آرام، دور از حضور دیگران، برای تماس انتخاب کنید تا راحت بتوانید صحبت کنید.
3. اطلاعات مهم درمانی‌تان مثل داروهایی که مصرف می‌کنید، سابقه‌ی بیماری‌های جسمی یا روانی و درمان‌های قبلی را آماده داشته باشید.
4. در توصیف شدت علائم صادق باشید و اگر فکر آسیب‌رسانی به خود یا دیگران در ذهنتان هست، حتماً با مشاور مطرحش کنید.
5. در پایان تماس، توصیه‌های کلیدی را یادداشت کنید و درباره‌ی قدم بعدی با درمانگرتان به توافق برسید.

همیشه یادتان باشد که مشاوره تلفنی روانشناسی جای ارزیابی و درمان تخصصی حضوری را در شرایط پیچیده یا بحرانی نمی‌گیرد. اگر احساس می‌کنید در وضعیت خطرناکی هستید یا فکرهایی درباره‌ی آسیب به خود یا دیگران دارید، همین حالا با خدمات اورژانس محلی تماس بگیرید یا به نزدیک‌ترین مرکز درمانی بروید.